ساخت معماری انطباقی و متحرک

معماری متحرک از عرصه مفهومی وارد مرحله عمل شده و پروژه‌های متعددی در نقاط مختلف جهان (از جمله ایران) اجرا یا طراحی شده‌اند که هر یک بیانگر جنبه‌ای از این رویکرد نوین است. در ادامه به چند پروژه معماری متحرک شاخص  هم در ایران و هم در سایر کشورها  و مکانیزم حرکتی به کار رفته در آن‌ها اشاره می‌کنیم:

نمای متحرک چوبی در گیشا (تهران، ایران): در یک پروژه مسکونی مدرن واقع در محله گیشا تهران، معمار مهبد معاون یک نمای پویا با پنل‌های چوبی متحرک طراحی و اجرا کرده است. این پنل‌های عمودی الهام‌گرفته از پرده‌ها و حصیرهای سنتی ایرانی بوده و با تلفیق نقش‌های مشبک ارسی، به صورت مدولار روی نما نصب شده‌اند. ساکنان می‌توانند این پانل‌ها را باز و بسته کنند و بدین ترتیب میزان نور، دید و حریم را تنظیم نمایند. مکانیزم به کار رفته در این نما، لولای چرخان ساده‌ای است که با دست یا موتور قابل حرکت است. نتیجه کار، ترکیبی از زیبایی بصری سنتی و عملکرد مدرن است که توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. این پروژه نمونه‌ای موفق از پروژه‌های معماری متحرک در ایران است که نشان می‌دهد چگونه با ایده‌های نوآورانه می‌توان عناصر بومی را در قالبی جدید احیا کرد.

موزه هنر میلواکی (ویسکانسین، آمریکا): طرح معمار مشهور سانتیاگو کالاتراوا برای توسعه موزه هنر میلواکی، یک سازه متحرک نمادین را شامل می‌شود. ورودی اصلی این موزه به یک سالن بزرگ چندمنظوره متصل است که سقفی متحرک و بال‌مانند دارد. این سقف متشکل از ۲۴ فین (پره) متحرک در دو سمت محور مرکزی است. هنگام روز، این بال‌های عظیم همانند یک پرنده سفید بال‌های خود را می‌گشایند تا نور را فیلتر کنند و در پایان روز دوباره جمع می‌شوند. مکانیزم حرکتی توسط بازوهای هیدرولیکی قدرتمند کنترل می‌شود که توانایی بلند کردن و نگه داشتن این سازه سنگین را دارند. سقف متحرک موزه میلواکی علاوه بر ایجاد جلوه‌ای پویا و زنده در سیلوئت بنا، نقش یک سایبان اقلیمی را نیز بازی می‌کند که نور طبیعی را تنظیم کرده و از آثار هنری داخل موزه در برابر تابش مستقیم محافظت می‌نماید. این پروژه اثبات کرد که معماری متحرک می‌تواند در مقیاس بناهای عمومی نیز با موفقیت به کار گرفته شود.

برج دینامیک دبی (طرح مفهومی): آسمان‌خراش چرخان دبی که توسط معمار خلاق دیوید فیشر طراحی شده، هرچند هنوز به مرحله ساخت نرسیده اما به عنوان طرحی انقلابی در معماری متحرک دنیا مطرح است. این برج ۸۰ طبقه‌ای طوری طراحی شده که هر طبقه آن به صورت مستقل قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه دارد. بدین ترتیب شکل برج به طور مداوم در حال تغییر خواهد بود. نکته جالب‌تر، رویکرد پایداری در مکانیزم این برج است؛ بین هر طبقه ۷۹ توربین بادی افقی تعبیه شده و در بام برج نیز صفحات خورشیدی گسترده‌ای نصب می‌شود. این تجهیزات انرژی پاک، برق مورد نیاز برج را تأمین کرده و مازاد آن را به شبکه برمی‌گردانند. اگر این پروژه عملیاتی شود، یکی از پیشروترین ساختمان‌ها در زمینه پایداری زیست‌محیطی خواهد بود. برج دینامیک دبی نمایانگر اوج تلفیق تکنولوژی مکانیکی و معماری است؛ جایی که ساختمان خود را با حرکت خورشید و باد تطبیق داده و حتی از آنها انرژی تولید می‌کند. هرچند اجرای چنین طرحی با چالش‌های فنی و اقتصادی فراوانی همراه است، ایده آن مرزهای معماری را گسترش داده و الهام‌بخش نسل جدیدی از طراحان شده است.